Meditatie augustus 2020

 

Een geschreven icoon

Uit een grote serie platen van iconen moesten we een voorbeeld kiezen, om na ‘te schrijven’, zoals dat in icoonkringen heet, maar we houden het toch maar
bij ‘schilderen’. Onze uitstekende cursusleidster vertelde tijdens de eerste cursusdag in de Jozefkerk van Zwolle, dat de icoon jouw wel kiest.
En warempel bij vele cursisten gebeurde dit wonder.
Mijn oog viel op een eenvoudige Koptische Kersticoon en de blijdschap, die van deze afbeelding afstraalde, hield mij bezig.
Zo begon ik opnieuw aan een uitdaging, eerst het eigeel mengen met de helft gedestilleerd water, wat druppels azijn erbij en twee kruidnagels,
vanwege de houdbaarheid niet te vergeten.
Even schudden en het eeuwenoude mengsel is als basisgegeven klaar.
Eerst worden de hoofdlijnen één op één via doorzichtig papier van het voorbeeld overgetrokken.
Daarna dompel je de penseel in het eigeel en dan ga je met poeders, die aan de penseel blijven kleven de eerste kleuren kiezen.
Bij het okerrood doet zich altijd het probleem voor, dat dit poeder (pigment) zich moeilijk laat oplossen.
In de Russisch orthodoxe kloosters hebben ze daar een vreugdevolle oplossing voor bedacht.
Ze laten er enkele druppels Wodka in het rode mengsel vallen.
Waarom ook niet? Het woord ‘Wodka’ betekend ‘watertje’, maar bij mij volstaan wat onschuldiger druppels spiritus.
Zowel tijdens de cursusuren, maar ook bij mij thuis, gaat de byzantijnse muziek aan, als het geestelijke verklanken van zangers in geestelijke verbondenheid met de schilder.
Beiden koesteren het verlangen, om als het ware even achter het venster van de icoon te vertoeven.
Vanuit de donkerte schilder je naar het licht, de ene laag na de ander, op het gezicht van Maria uiteindelijk wel vijftien lagen.
De Koptische icoonkunst is niet bestemd voor mensen van hoge komaf, daar voel ik mij bij thuis.
Om de mond van Maria komt haar lieve glimlach aan het licht.
Alle ogen zijn groot en vragen veel aandacht van de kijker.
Hoe juist ook, want zij hebben als vensters van de ziel grote dingen gezien, die ons nu nog ontgaan.
Een icoon kan ons nu reeds in relatie brengen met God, zijn Zoon en de wereld van alle heiligen.
Zo toont Maria ons even haar lieve Zoon, nog kort voordat ze hem in doeken wikkelt.
De omlijsting is aangebracht, in okerrood met een tipje zwart in het eigeel gedompeld, wat alcohol met een druppeltje ossengal doen het samen goed.
Even roeren en daarna met vaste hand de lijnen trekken.
Tot slot drie gouden stralen met vissengoudpoeder, als bundels hemels Licht die op Jezus vallen.
En dan ben je, welhaast ongemerkt, zomaar dertig uren verder.
De icoon is klaar en kijk goed, want Gods Zoon is erin geboren.
Komt laten wij aanbidden, ook bij een icoon doe ik dat met graagte.
De afbeelding van Christus geboorte moet maanden drogen, pas met Pasen is het voltooid en kan de definitieve vernis er over.
Dan is het pas echt af en zal vernis de icoon voor altijd beschermen.

em. pastoor Theo van der Sman.